Over systemen die vragen, culturen die kneden en verwachtingen die je overneemt zonder ooit ja te hebben gezegd
Er is een interview met Michelle Obama dat me is bijgebleven. Ze beschrijft hoe ze jarenlang functioneerde in een wereld die precies wist wat ze van haar nodig had. Als advocate. Als directeur. Als echtgenote van een senator, later een president. Als First Lady van de Verenigde Staten.
De wereld had een beeld van Michelle Obama. Een scherp, gedetailleerd beeld. En dat beeld vroeg voortdurend iets. Het vroeg haar aanwezig te zijn op de juiste momenten, de juiste dingen te zeggen, de juiste toon te raken. Het vroeg haar sterk te zijn, representatief, onberispelijk. Ze deed het, en goed ook. De volgende vraag die ze stelde, raakte mij:
Op een gegeven moment realiseerde ik me dat ik al jaren bezig was met wat de wereld van mij maakte, en nauwelijks met wat ík zelf van de wereld maakte.
Dat is Oost. Niet als concept. Als ervaring.
Oost als windrichting
In het Levenskompas is Oost de windrichting van jouw omgeving. Alles wat buiten jou bestaat en continu om je heen beweegt: de werkplek met haar cultuur en verwachtingen, de relaties die vragen en geven, de systemen waar je in functioneert, de ongeschreven regels van de wereld waar je in leeft.
Oost is altijd in beweging. De omgeving staat nooit stil. Ze vraagt, ze vormt, ze duwt, ze trekt. En het bijzondere, en het gevaarlijke, is dat ze dat doet of jij het nu doorhebt of niet.
Noord is de windrichting van de stille vraag naar binnen. Oost is de luidruchtige wereld daarbuiten die geen moment pauzeert.
De omgeving wacht niet tot jij klaar bent. Ze gaat gewoon door. De vraag is alleen of jij bewust navigeert, of meegesleurd wordt.
Wat de wereld stilletjes met je doet
Het begint onschuldig. Een baan die goed betaalt maar iets van je vraagt wat je niet had voorzien. Een relatie die fijn is maar waarbij jij altijd degene bent die bijstelt. Een omgeving die presteert boven alles, en waarbij je jezelf langzaam aanpast omdat dat nu eenmaal werkt.
Het is niet één moment dat beslissend is. Het gaat geleidelijk. Als water dat een steen slijpt, zo langzaam dat je het niet ziet totdat de steen een andere vorm heeft.
Michelle Obama beschrijft hoe de verwachtingen rondom haar rol als First Lady zo alomtegenwoordig waren dat zij ze op een gegeven moment als de werkelijkheid was gaan beschouwen. Niet als iets wat haar was opgelegd. Gewoon als: zo is het. Zo doe je dat. Dit is normaal.
Ik herken dat. Voor je het weet domineert de agenda van anderen jouw eigen agenda. Als ik terugkijk naar sommige drukke momenten in mijn leven, had ik het absoluut naar mijn zin. Maar als ik eerlijk terugkijk: ik reageerde soms hele periodes op wat de wereld vroeg. En langzaam kun je dan verwijderd raken van jouw innerlijke kompas. Op die momenten was ik volledig in Oost beland.
Het meest sluipende wat een omgeving kan doen: jou zo gewend maken aan haar ritme, haar taal en haar verwachtingen, dat je vergeet dat jij daar ooit zelf een keuze in had.
Drie manieren waarop Oost je ongemerkt overneemt
De cultuur die bepaalt wat succes is. Elke omgeving heeft een definitie van succes. Op de meeste werkplekken is dat: meer, sneller, zichtbaarder. In veel gezinnen is het: zorgen, beschikbaar zijn, niet zeuren. In sociale kringen is het: het juiste hebben, op de juiste manier leven. Die definities zijn zelden uitgesproken. Ze zitten in hoe mensen over elkaar praten. In wat bewonderd wordt en wat weggemoffeld. In wat beloond wordt en wat genegeerd. Je hoeft ze niet bewust over te nemen, de omgeving installeert ze vanzelf. De verwachtingen die al klaarstonden voordat jij er was.
Soms kom je terecht in een rol in die al gevormd is voordat jij erin stapt. De zorgzame dochter. De sterke collega. De betrouwbare partner. De vrouw die altijd weet wat ze moet doen. Die rol is er. De omgeving vult hem in. En jij past je aan, niet omdat je dat wilt, maar omdat het werkt. Omdat de bevestiging die je krijgt als je die rol vervult, aanvoelt als erkenning.
Tot je op een ochtend opstaat en je afvraagt: wanneer heb ik hier eigenlijk ja op gezegd? De relaties die vragen zonder te vullen. Niet alle relaties die energie kosten zijn slecht. Diepgang kost altijd iets. Maar er is een verschil tussen een relatie die soms zwaar is én energie geeft en een relatie die systematisch energie vraagt zonder ooit iets terug te geven. Je voelt het vaak als je de deur achter je dichttrekt. Lichter of zwaarder. Vol energie of leeggetrokken.
TCM: de omgeving als aanslag op het systeem
In de Traditionele Chinese Geneeskunde is de relatie tussen mens en omgeving geen metafoor, het is fysiologie.
Chronische blootstelling aan een omgeving die te veel vraagt, zien we terug in het lichaam. Een Lever die vastloopt van opgekropte frustratie over situaties die je niet kunt veranderen. Een Hart dat onrustig blijft door te veel prikkels en te weinig stilte. Een Milt die uitgeput raakt van het eeuwige zorgen, plannen en dragen.
De klachten die vrouwen beschrijven als ze al lang in een te zware Oost zitten, zijn herkenbaar: altijd moe maar niet kunnen slapen. Prikkelbaar om dingen die vroeger niet zoveel deden. Een gevoel van vol zijn, maar niet gevuld.
De omgeving doet iets met je lijf. Altijd. De vraag is alleen of jij het doorhebt voordat het te laat is.
Navigeren in Oost, wat dat betekent
Michelle Obama koos er op een gegeven moment voor om haar eigen agenda centraal te stellen. Niet ten koste van haar relaties of haar verantwoordelijkheden. Maar vanuit een bewuste keuze over wat ze wel en niet wilde geven aan de wereld om haar heen. Dat is geen luxepositie. Dat is een keuze die iedereen kan maken, klein of groot, met veel of weinig vrijheid.
Navigeren in Oost begint niet met grote beslissingen. Het begint met zien. Zien wat de omgeving van je vraagt. Zien wat je automatisch geeft. Zien wat dat met je doet. Pas als je dat ziet, kun je kiezen. Niet of je geeft, want geven hoort bij leven. Maar wat je geeft, hoeveel, en aan wie.
De omgeving verandert zelden uit zichzelf. Maar hoe jij je verhoudt tot die omgeving — dat is altijd aan jou.
Een kompascheck voor Oost
Niet als opdracht. Gewoon als eerlijke blik:
- Welke verwachtingen draag je al zo lang mee dat ze aanvoelen als de waarheid terwijl je ze nooit bewust hebt gekozen?
- Welke omgeving in je leven, werk, relatie, sociaal, vraagt structureel meer dan ze geeft?
- Op welke momenten in je week voel je dat de wereld over je heen rolt, en wanneer voel je dat jij de richting bepaalt?
Schrijf het op. Niet om er iets mee te doen. Alleen om het te zien.
Jouw volgende stap
Oost is de windrichting die de meeste vrouwen het best kennen, omdat ze er zo lang in hebben geleefd. De wereld die vraagt, vormt, beweegt.
Maar Oost wordt pas interessant als je er bewust in staat. Als je ziet wat de wereld met je doet, en van daaruit kiest hoe jij je ertoe verhoudt.
In het Levenskompas-programma brengen we jouw Oost in kaart. Welke patronen uit je omgeving heb je overgenomen? Wat kost je structureel energie? En wat wil jij daar anders in doen?
