Spijt, of blijven spelen?
Over Gabor Maté, en de zin uit Winnie de Poeh die hij nooit vergat
Ik ontdekte onlangs Rangan Chatterjee en zijn podcast Feel Better, Live More. Scrollend door de afleveringen bleef ik hangen bij een gesprek met Gabor Maté. Die naam kende ik, dus die werd mijn eerste keer luisteren.
Het gesprek gaat over de Vijf Levenslessen die mensen vaak te laat leren, gebaseerd op het boek The Five Regrets of the Dying van Bronnie Ware. Chatterjee en Maté bespreken elk van die spijtbetuigingen door de bril van Maté’s werk in trauma en gehechtheid. Ze raakten me, omdat ze zo aansluiten bij mijn eigen kijk op gezondheid en de overgang.
Het eerste: jezelf onderdrukken om erbij te horen
Ze praten over het onderdrukken van je echte zelf om te voldoen aan de verwachtingen van anderen. In het Levenskompas hoort dit bij windrichting Oost. Maté legt uit dat het structureel onderdrukken van je wensen en behoeften je daadwerkelijk ziek kan maken, omdat je stopt met luisteren naar de signalen die je lichaam geeft.
Onze klachten rondom de overgang zijn wat mij betreft ook zulke signalen. In het westen worden ze vaak gemedicaliseerd, terwijl ze in andere delen van de wereld juist gezien worden als teken dat je in transitie bent naar de wijze vrouw.
Maté wijst er ook op dat de betekenis die je aan een klacht geeft, invloed heeft op hoe zwaar die klacht voelt. Sommig onderzoek suggereert dat hormonale schommelingen vrouwen gevoeliger maken voor pijn. Of je die pijn dan ervaart als pathologie of als een eerlijk signaal van je lichaam, lijkt uit te maken voor hoezeer je eronder lijdt.
Het tweede: te lang, te hard gewerkt
Maté’s missie is oprecht, en hij is nog altijd gedreven. Om iets te bereiken moest hij hard werken. Maar wat is té hard? Heeft het werk jou nodig, of heb jij je werk nodig, voor erkenning, voor je bestaansrecht? En ten koste waarvan? Een veel voorkomend gevoel van spijt hebben mensen die daardoor te weinig aandacht aan familie en vrienden hebben besteed. En dat is ook meteen het vierde thema: In contact blijven met vrienden.
Het derde: het uiten van emoties
Maté heeft zelf moeite gehad met het uiten van emoties. Emotie, en het kunnen uiten ervan, is een belangrijk onderdeel van het mens-zijn. Boosheid, angst, verlangen, speelsheid en verdriet delen we met andere zoogdieren. Ze horen bij wie we zijn.
Het vijfde: lichtheid en speelsheid
Maté zei dat hij zijn leven, als hij het over mocht doen, niet op dezelfde manier zou leven.
“If I were to choose to live my life over again, I wouldn’t live it in this way.” Gabor Maté
Hij was zo gedreven geweest, zo gericht op werk dat ertoe deed, dat er weinig tijd overbleef voor zijn gezin. En voor speelsheid.
Op een gegeven moment haalde hij het einde van Winnie de Poeh van A.A. Milne erbij, over de jongen en zijn beer die, wat er ook gebeurt, altijd blijven spelen op die plek in het betoverde bos. In zijn eigen woorden:
“…the little boy and his Bear will always be playing together…”
Jarenlang kreeg hij iedere keer, als hij dit zinnetje las, tranen in zijn ogen om wat het hem liet zien: dat hij die speelse jongen ergens onderweg had ingeruild voor werk, voor erkenning, voor gedrevenheid. En dat hij achteraf meer tijd met zijn gezin had willen doorbrengen.
Ik herken dat. Een beetje.
Er zijn periodes in mijn leven geweest waarin ik zo druk was, waarin mijn werk zo belangrijk voelde, dat ik speelsheid dreigde kwijt te raken. Niet ten opzichte van mijn gezin, dat is me gelukkig nooit overkomen. Maar wel in mezelf. Ik was er wel, maar zonder de lichtheid die erbij hoort. Mijn hoofd zat al bij het volgende, terwijl mijn lijf nog ergens anders was.
En ik zie het ook bij anderen. Bij vrouwen die ik spreek. Zo druk met hun carrière, met bouwen, met bewijzen, dat genieten ergens naar achteren is geschoven. Niet expres. Het gebeurt gewoon, tot je op een dag merkt dat je al heel lang niet meer hebt gelachen om iets kleins.
Dit is precies waar West over gaat in het Levenskompas. Plezier niet als bonus na het werk. Plezier als signaal dat je vertelt of je nog leeft zoals bij jou past. En daar wordt het interessant. Er zit nog iets dieper onder. In die lichtheid, in spelen zonder doel, ben je vaak het dichtst bij wie je werkelijk bent. Geen rol, geen prestatie, niemand om te overtuigen. Alleen jij, ongefilterd. Dat is niet toevallig ook waar Noord in het Levenskompas over gaat: jezelf. Misschien is dat waarom kinderen zo moeiteloos spelen, en wij zo moeilijk. Zij hebben nog niets te bewijzen.
Druk zijn is niet het probleem. Ambitie is niet het probleem. Het gaat mis zodra werk het enige wordt dat telt, en spelen voelt als tijdverlies. Als je tijdens een spelletje met je kinderen denkt aan je mail. Als je een vrij weekend hebt en niet meer weet wat je met die vrijheid moet.
Als je lichaam te lang moet wachten op rust, is energie niet het eerste wat verdwijnt. Lichtheid verdwijnt eerst. Je kunt nog prima functioneren zonder dat je nog echt lacht. Maar je systeem blijft continu aanstaan als je jezelf niet af en toe de kans geeft om te ontladen. Hoe je dat doet, is voor iedereen anders. En hoe langer je aan blijft staan, hoe verder je batterij leegloopt, soms al vanaf het moment dat je ’s ochtends als eerste je telefoon pakt. Dat ene moment zet de toon voor de rest van je dag.
Ik ben blij dat ik het bij mezelf op tijd zag, en dat is iets waar ik dankbaar voor ben. Ik weet nu hoe dichtbij het kan komen, ook bij mensen die het goed voor hebben met de mensen om zich heen.
Wat deed jij vroeger voor de lol, zonder doel, zonder dat het iets moest opleveren? En doe je dat nog?
Rangan Chatterjee en Gabor Maté kan ik allebei van harte aanraden om te volgen. Twee mensen die hun kennis met warmte delen, iets wat zo vanzelfsprekend zou moeten zijn, maar het niet is.
Liefs Marga,
Menopauzecoach en TCM voedingsdeskundige, en vrouw die het verschil kent tussen druk zijn en werkelijk leven.
